CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
|
|
|
|
| DUYURULAR |  |
|
|
|
|

|
|
|
|
|
|
|
|
YAHŞİ BEY CAMİ (YEŞİL İMARET) - TİRE
Aydınoğulları Beyliğine 1426 yılında son veren II.Murat ın kumandanlarından ilk Aydın Sancak Beyi Halil Yahşi Bey tarafından yaptırılmıştır.
1441 tarihli vakfiyesine göre Mevlevi zaviyesi olarak yapılmıştır.Tahtakale çarşısı bu zaviyesinin vakfıdır.
Anadolu da ilk yarım kubbeli zaviyeli cami olarak ün yapan eserin, hareminin doğu ve batısında yer alan semahaneler günümüzde de aynen korunmuştur. Gerek taç kapısı gerek semahane kapıları ağaç oyma tekniğinin en güzel örneklerindendir.Minaresi sonradan yapılarak zaviyeli cami haline getirilmiştir. Renkli çinilerden oluşan minaresi Tire de tek örnektir.Doğudaki imareti bugün ayakta değildir.
YAHÅžiBEY CAMÄ°SÄ° (YEÅžiL Ä°MARET)
Tire'deki en önemli yapıtlardan biri olan Yahşibey Camisi Yeni Mahallededir. Günümüzde Türk - İslam eserleriyle bazı arkeolojik buluntular için müze olarak kullanılmaktadır.
Minaresindeki çinilerin rengi nedeniyle, Yahşibey Camisine 'Yeşil imaret' de denilir.
H. 845 /1441 yılında, Murad II nin kumandanlarından Abdullah oğlu Halil Yahşibey tarafından yaptırılmıştır. H.845 tarihli vakfiyesi kayıtlıdır.
Evliya Çelebi 'Seyahatname'sinde Tire camileri içinde Yahşibey'e büyük yer vermiş ve şunları yazmıştır :
"Yeşil İmaret metekaddem mevlevihane imiş. Mahallesinde cami olmamak ile camie münkalib etmişler. Ama yine yan sofaları ve mihrab tarafı tabakaları yine mevlevihane tarzı üzre durur. Ve biri biri içinde hurde kubbeli gayet musanna camidir. Ve serapa resası nilgün ile mesturdur. Ve bir yeşil kaşiden yeşil zümrüt servimisal minarei banki salayhanesi var Bu mahalle yine cümle erbabı maarifanı mevleviyandır. Bahusus bu caminin bir imamı var kim guya imamı Fahri Razi'dir Sıgar. Ve bu caminin hareminde abdest havuzunun canibi erbaasında evci semaya ser çekmiş nahli nur serapa hadargfın ibretnümun seramad serviler var kim rayihai mishden dirnag muattar olur."
PLAN ÖZELLİKLERİ
Plan, Bursa camilerinin bilinen plan tipine uymaktadır . Onlarda misafirhane olarak kullanılan yan mekanlar, bu cami için de düşünülebilir .
Yapıt, aynı aks üzerinde, yan odaların açıldığı ana kubbeli hacmi izleyen yarım kubbeli mekan ve beş bölmeli son cemaat yeriyle minareden oluşmuştur. Yani planda şu ana kısımlar görülür:
1 - Kubbeli hacim ve mihrabın bulunduğu yarım kubbeyle örtülü mekan, 2 - Yan odalar, 3 - Son cemaat yeri
1- KUBBE VE YARIM KUBBELÄ° HACÄ°MLER
Ana kubbeli hacim, iç ölçüleri 6.70 m. x 6.70 m. olan bir karedir. Kubbenin duvarlara geçişi tonoz bingiler ve 1.20 m genişlikteki üçgenli kuşakla olur. Renkli camlarla bezeli yedi pencereli bu kuşağın 0.60 m. altından, yerden 6.50 m yükseklikte bir kemer başlar. Sivri kemerli ve şebekeyle kaplı bu pencereler dıştan dikdörtgen birer niş içindedir.
Kalınlıkları 1.45 ın olan yan duvarlarda kubbeli odalara açılan birer kapı ve üstü Bursa kemerli nişler içine alınmış birer pencere vardır.
iki ana mekanı 1.1O m enindeki, döşemeden 3.00 m yükseklikte, iki yanında üç sıra mukarnasların bulunduğu bir kemer ayırır.
Mihrabın bulunduğu mekan 22 dilime ayrılmış olan bir yarım kubbeyle örtülüdür. Bunun altında 0.65 m derinlikte sivri sağır kemercik dizisinin oluşturduğu süslü bir kuşak yer alır.
Büyük kubbeye dayandırılan yarım kubbenin ilk örneği burada görülür. İstanbul'da Atik Ali Paşa Camisinde de aynı durum vardır. Beş köşeli olan bu yarım kubbeli mekanın döşemesi kubbeli ana hacimden 0.20 m. yüksektedir . Yan duvarlarında 0.50 m derinlikte, üstlerini kıvrımlı kemerlerin bezediği nişler içinde birer pencere vardır. Mihrab duvarıyla birleşen diğer ikisinde, daha az derin nişlere yerleştirilmiş gene birer pencere yer ·almaktadır. Mihrab dışarıya 1.50 m lik bir uzantı yapar.
2- YAN ODALAR
Girişte sağdaki, 4.35 m x 4.50 m. iç ölçüeri olan oda, düz yüzeyli üçgen bingilerle duvarlara oturan bir kubbeyle örtülmüştür. Güney yüzeyinde yarım daire kesitli bir ocak, batıdakinde, altta ve üstte birer pencere ve kuzey duvarında da bir niş yer almaktadır.
Soldaki 4.25 m x 4.60 m boyutlarındaki düz yüzeyli üçgen bingilere oturan kubbeli odada da aynı pencere, ocak ve niş görülmektedir. Minare kaidesi bu odanın duvarının kuzey- doğu köşesine bitişmiştir . Dıştan mermer söveli pencerelerin üstündeki sivri kemer, az derin dik dörtgen bir niş içindedir.
3- SON CEMAAT YERÄ°
Beş bölmeli olan son cemaat yeri kubbelerle örtülüdür. Kemerleri önde dört yuvarlak kesitli sütuna, uçlarda ayaklara oturmaktadır.
Minare giriş koridoru nedeniyle, caminin kuzey yönündeki duvarının, girişte portalden başlayarak minare kaidesine dek kısmı, duvarın diğer parçasından 0.50 m. daha kalındır. Böylece son cemaat yerinin girişte sağ bölmelerinin derinliği 3.35 m, soldakilerin ise 2.85m. dir; başka deyişle, kubbeler ayın büyüklükte değildir.
Dört yan kubbede geçiş pandantiflerledir. Ortadaki küçükte ise, üçgen bingiler ve 0.60 ın derinlikte üçgenli bir kuşak görülmektedir. Kuşaktan sivri kemerin altına dek uzaklık 0.80 m, oradan son cemaat yeri döşemesine ise 6.45 m dir.
Girişte, portalin sağındaki duvarda bir pencere ile üstü mukarnaslı bir mihrab ve bir de niş yer almaktadır.
Değişik ve yalın başlıklı sütunlar kaidesiz olarak doğruca son cemaat yerinin portal düzleminden 0.60 m yükseltilmiş olan döşemesine otururlar.
MÄ°NARE
Minare girişi içeriden, kubbeli hacmin kuzey-doğu köşesinde açılmış 0.85 m genişlikte bir kapıyladır. Girişten sonra on basamakla duvar içinde açılmış bir koridora, bunun sonunda da merdivene ulaşılır. Bugün minare girişi kapalıdır.
Kaide minareye beş köşesiyle bitişmektedir. Gövde doğruca kaideye oturur; -şerefe altına dek, kilim motiflerini andıran zikzakların dizilmesiyle meydana gelen desenlerle süslenmiştir. Bu motifler için firuze mavisi, yeşil ve yer yer kırmızı sırlı tuğlalar kullanılmıştır. Gövdenin bir yerinde, altı köşeli, mor ve firuze renklerin kullanıldığı bir yıldız motifi vardır. Bunun devrin başkenti doğrultusuna yöneltildiği sanılmaktadır. Gene söylentilere göre, minareyi yapan adı bilinmeyen sanatçı, yapıtını tamamladıktan sonra secdeye kapanıp, "Bu cami ve minarenin inşasında kullandığım yapı malzemesini israf ettiysem, ya da bilmiyerek harcını, kirecini noksan koydu isem beni affet ya Rab" diye Tanrı'ya yakarmıştır.
Şerefe altı dört mukarnaslı sırayla süslüdür. Yerden, kurşunla kaplanmış olan külahın tepesine dek yükseklik 24.30 m. dir. Minare ile birlikte imaretin tümünün, 1935 te çekilen fotoğraftan görüldüğü gibi sonradan onarıldığı anlaşılmaktadır.
TAÇKAPI
Tire camileri arasında en süslü taç kapılardan biri bu yapıttadır . Girişte, her iki yanda, 0.45 m. derinlikte, üstleri mukarnaslı birer mihrabiye vardır. üstteki basık kemer, iki renk mermerin birbirine geçmesinden oluşmuştur.
Sövesi mermer olan girişte mukarnaslı sıraların altında dikdörtgen bir pencere açılmıştır. Beyaz badanalı olan camiye giriş duvarında, kemerler, portal ve mihrab kavsarası boyanmamıştır.
İki kanadlı ahşap kapı, süslü bitki motifli pervazlarla, altta ve üstte ikişer, ortada da iki büyük dikdörtgen panoya bölünmüştür. Büyük panolar, eğri kesim tekniği ile, Selçuk yıldızları arasında bitki motifleri olduğu halde işlenmiştir. Küçükler ise, girift bitki motiflerinin oluşturduğu desenlerle bezenmiştir. Sağ kanadın ortasında, sanatçı İlyas Mahmut imzası, motifler arasına gizlenmiştir. Ayrıca camide ahşaptan oyma geometrik desenli pencere kapakları ve kubbeli hacmi yan odalara birleştiren kapılarda da güzel ahşap işçiliği görülmektedir.
MiHRAB
0.50 m derinlikte ve yarım daire kesitli mihrab, dıştaki uzantısı ile küçük, ayrı bir ögedir. Yerden 1.10 m. yükseklikte bir platform niteliğinde olan ve güneyden bir pencereyle aydınlanan kare biçimli bu nişin mermerden üstü Selçuk yıldız desenleriyle bezelidir; ve stalaktitli konsollarla çevrilidir. Uzantının dış ölçüleri , güney yönünde 2.93 m. derinliği ise 1.50 m. dir. Yanlarda dıştan üstleri sivri kemerli pencere büyüklüğünde nişler vardır.
iç süslemeler yönünden zengin olan caminin yarım kubbeli mekanında süslü nişler içindeki özgün süslemeler iyi durumdadır. Bunlar, daire formlar içinde, vişne, gri ve siyah renklerle çinilerde görülen motifleri taşırlar.
Caminin önünde son cemaat yerinden 4.30 m uzaklıkta sekizgen biçimli bir havuz vardır. Bir kenarı O.75 m. olan sekizgenin iki kenar arası 1.85 m.dir.
TEKNİK, MALZEME, DUVAR ÖRGÜSÜ
Yapı malzemesi sert kaya parçaları ve tuğladır. Taşlardan düzgün olanları son cemaat yerinde, değişik büyüklüktekiler ise duvarlarda kullanılmıştır.
Son cemaat yeri yan duvarlarında düzgün büyük ve küçük taş sıralar yer yer bir veya iki tuğla dizisinin arasını doldururlar. Tuğlalar ayrıca taşlar arasında bağlantı olmak üzere dikey dizilmişlerdir. Kemerler tüm tuğladandır. Cami hareminin ve yan odaların duvarlarında ve sekizgen kubbe kasnağında değişik büyüklük ve biçimdeki taşlar gene tuğlayla karışık olarak örülmüştür. Derzler oldukça kalındır.
Duvarlar iki sıra kirpi saçakla son bulur; kubbe kurşunla kaplıdır. Yan odalarda ocaklar üzerindeki bacalar tüm tuğladandır; onlar da testere dişli kornişle biterler. Tepeleri piramit biçimindedir.
Duvarlardaki malzeme ve örgü şekli minare kaidesinde de kullanılmış tır. Kapı söveleri taş, pencerelerin dıştan söve ve lentoları mermerdendir.
KAYNAK: TİRE’DE CAMİLER VE ÜÇ MESCİT (İNCİ ASLANOĞLU)
FOTOÄžRAFLAR: EROL ÅžAÅžMAZ |
| YAHŞİ BEY CAMİ (YEŞİL İMARET) - TİRE Fotoğraf Galerisi
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | |
|
