“Çarşı Köprüsü:
Köprünün üzerinden Bozdoğan-Salihli yolu geçer. Aydınoğulları'nın merkezi olan Birgi… (…) Mehmet Bey'in kervansaray, darüşşifa, çeşme ve köprü gibi pek çok hayır eseri yaptırdığı bilinir. Birgi Çayı üzerinde olan köprü, XIV. yüzyıl başı Osmanlı eserlerinden günümüze kadar gelmiş olanlardan biridir.”
Yapının bugün mevcut olmamasının nedenlerine ise, yerel kimlik ve tarih araştırmaları esnasında elde edilen verilerin satır aralarında rastlanmaktadır: “1939 Sel felaketi: Birgi’nin yaşadığı büyük bir doğa felaketi (…) Birgi’nin kentsel yerleşmi üzerinde kalıcı bir etkiye neden olmuştur. İbrahim Yurtdaş felaketi şöyle anlatıyor: ‘1939’da sel felaketi oluyor. Üç tane kemerli köprü… Çay gelirken derenin içindeki bütün ağaçları köprüye getiriyor, köprüye dayıyor. Onu yıkıyor. Ondan sonra en alttaki köprüyü yıkıyor ve onun da altındaki beton köprüyü yıkıyor. Köprüler yıkılıyor.’ ”
Tarihlendirme :
Kanımızca köprü, Evliya Çelebi’nin - Derviş Ağa Camii’ne yakın konumu nedeniyle- bu ismi yakıştırmasına ya da belki de bu ismi önceden yakıştırmış ahaliden işittiğini yazıya geçirmesine vesile olan bu caminin inşası ile ilişkili olmayıp, daha önceye gitmektedir. Köprü ilk olarak 14-15. yüzyıllarda inşa edilmiş olmalıdır.
Havza: Küçük Menderes
Akarsu: Birgi Çayı
Konum: İzmir – Ödemiş; Birgi merkez. (Koordinat: 38°15'13.50"K 28°3'52.77"D ~)
Tip : Tek gözlü | İki yöne dik eğimli
Plan : Doğrusal
Göz sayısı : 1 Kemer Formu : Sivri Selyaran : Yok Mahmuz : Yok
Malzeme-Teknik: Moloz (kayrak) taş.
Süsleme :
Menba cephesi üzerinde, dairesel bir taşın etrafında tuğlaların ışınsal dizimiyle oluşturulmuş bir güneş kursu, fotoğrafta teşhis edilmektedir.
Bulgular / Tespitler:
“Evliya Çelebi 1671’de1148 geldiği Birgi’yi anlatırken köprü bahsi de geçmiş ve bu köprüyü adlandırmamızın temelini oluşturan kısa bilgiler vermiştir: “bu şehir bir dere içre vâki‘ olmağile dört yerde ağaç cisirlerdir. Ammâ Derviş Ağa kantarası bir göz kârgîr cisirdir. Bu cisirlerin cânibleri kat-ender-kat evlerdir.” Charles Texier de Birgi’de köprüden bahsetmiştir: “Birgi (Birghe) ... Bu şehir Bozdağ'dan hızlıca inen bir sel yatağı üzerinde yapılmıştır. Zarif tarzda yapılmış bir köprü, şehrin iki kısmını birleştirir.”
İsmail Hakkı Uzunçarşılı da Birgi’de 2 köprüden bir cümleyle şöyle bahsetmektedir: “Birki çayı kasabayı ikiye ayırır, bu çay üzerinde iki dar ve mürtefi [yüksek] kagir köprü vardır.” Aynı eserde, metnin devamında “yol”dan da bahsedilmekte, diğer kısmı haricinde, yolun Birgi-Bozdağ kısmının o vakitler yeni yapılmış bir yol olduğu belirtilmektedir.
Cevdet Çulpan, kitap sonunda yaptığı kronolojik listede 14. yüzyıl başlığı altındaki köprüler arasında, Evliya Çelebi’yi referans göstererek; ayrıca, “Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Adı Geçen Köprüler” listesinde, tek satırlık birer madde ile köprüyü zikretmiştir.
Tarihlendirmeyi neye göre yaptığını belirtmemiştir.
“Gülgûn Tunç, kaynak belirtmeden, Birgi’de bulunan iki farklı köprüden bahsetmiştir: “Birgi Köprüsü: … çay üzerinde dar ve yüksek iki köprü vardır. (…) Köprüler Osmanlı devri eseridir.”
KAYNAK: BÜYÜK MENDERES VE KÜÇÜK MENDERES KÖPRÜLERİ (ENDER ÖZBAY DOKTORA TEZİ)
Birgi Derviş Ağa Köprüsü – ( Ödemiş ) Fotoğraf Galerisi
CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
