CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
|
|
|
|
| DUYURULAR |  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
SARUHAN SANCAĞI GÜZELHİSARI - ALİAĞA
Saruhan Sancağı Güzelhisar-ı Menemen Kazası
XVI. yüzyılda Güzelhisar-ı Menemen Kazası Saruhan Sancağı’na bağlı bir kaza olup, Sancağın Kuzey-batısında yer almaktadır.
Bakırçay vadisi, Hüdâvendigâr Sancağı’na bağlı Bergama Kazası’yla, Karesi Sancağı’na bağlı olan Edremid Kazası arasında sınır oluşturmaktadır. Güzelhisar Ka- zası da tam bu kesişim noktasında bulunmaktadır. Manisa Kazası’nın Yund Dağı nahiyesinin batısında yer lmaktadır.
Günümüzde bu bölge, İzmir ilinin Aliağa ilçesi ile Bergama ilçesinin bazı bölümlerine karşılık gelmektedir. Örneğin, XVI. yüzyılda Güzelhisar-ı Menemen Kazası’na bağlı olan Avunduk, Eğrigöl, Kulfallu (şimdiki Kurfal- lı), Örlemiş gibi köyler günümüzde Bergama Kazası’na bağlıdır.
Bölgenin, idari mülki sınırları XIX. yüzyılda değişim geçirmiştir. Güzelhisar-ı Menemen kaza niteliğini kaybetmiş ve Menemen Kazası’na bağlı bir nahiye merkezi haline dönüşmüştür.
XX. yüzyılda ise, köy statüsünde bir yerleşim yeri olan Aliağa Çiftliği, bir sanayi merkezi haline gelerek ekonomik ve sosyal yönden atılım göstermesiyle, 1982’de ilçe merkezi olmuş ve Güzelhisar da bu kez Aliağa ilçesine bağlı bir belde haline gelmiştir.
Neolitik Dönemden itibaren insan yerleşiminin görüldüğü Güzelhisar-ı Menemen Kazası’nın yer aldığı bölge XIII. yüzyıldan itibaren Türklerin eline geçti. Genel olarak kabul edildiği üzere 1313 tarihinde Saruhan Bey’in Manisa’yı alarak Saruhan Beyliği’nin merkezi yapmasından sonra ege menliğini batıda deniz kıyısına kadar uzatmış ve bazı yerleşim merkezleri bu Beylik sırasında oluşmuştur ki Güzelhisar-ı Menemen de bu merkez- lerden biridir. Bizans Dönemi’nden kalma yol ağı, Beylik merkezini deniz kıyısına ulaştırmasında yardımcı olmuştur. Böylece dış ticaret yapma imkânı da bulmuşlardır. XIV. yüzyıldan itibaren bölgede egemenlik kuran Saruhanoğulları’nın, yerel Rum denizcilerinin birikimlerinden yararlanarak denize açılmalar ve komşusu Aydınoğulları’yla birlikte Bizans ve Osmanlılarla birlikte hareket ederek ve bölgeye yerleşmiş olan Cenevizlilere karşı bir denge ve kontrol sağlama isteği yeni yerleşim merkezlerinin oluşmasını sağlamış olmalıdır. Denizden içeride ve korunaklı bir nitelik taşıyan Güzelhisar bu nitelikleri taşımaktadır ve Saruhan Beyliği Dönemi’nde oluştuğu, Saruhanoğulları’nın burada kurduğu vakıflardan da anlaşılmaktadır.
Saruhan Beyliği’nin başlangıçtan beri dostça ilişkiler içinde olmadığı, nüfuzu yayma girişiminden rahatsız olduğu Osmanlı egemenliğine girişiy- le Güzelhisar-ı Menemen’de Osmanlı Dönemi başladı. Saruhan Beyliği’ne ait olan topraklar, Saruhan Sancağı adı altında, Anadolu Beylerbeyliği’nin bir parçası olarak Osmanlı idari düzeninde yer aldı.
Osmanlı egemenliği ile birlikte bölgede Osmanlı düzeni kuruldu, top- raklar ve nüfus kayıt altına alındı. En eskileri II. Bayezid döneminden baş- layan bu kayıtlardan özellikle XVI. yüzyıla ait olan Tapu Tahrir Defterleri’nin ayrıntılı verilerinden Kaza'nın sosyal ve ekonomik yapısı hakkında bilgi edinilebilmektedir.
Kaza-i Güzelhisar veya Saruhan Güzelhisarı ya da Güzelhisar-ı Mene- men gibi isimleri olan Saruhanoğulları ve Osmanlı idari yapısında kaza olarak yer alan Güzelhisar kasabası şimdiki köyün bulunduğu yerde kurul- muştu. Güzelhisar Çayı (Pyhticos) zamanımızda görüldüğü gibi sınır çizen bir ırmak konumunda değil, merkezin yakınında önemli bir tarım sahası içindeydi.
Kaynaklarda Güzelhisar kazasına bağlı kırktan fazla köy ve mezra ismi geçmektedir. Bu köylerden ayrı bir bölümde söz edilecektir.
1530 tarihli vergi defterlerine göre Güzelhisar’ın en kuzeydeki köyü Eğrigöl idi. Günümüzde Bergama’ya bağlıdır. Güney yönünde ise, Şehit- kemal (Öküzköy) bulunmaktadır. Güzelhisar-ı Menemen’in yer aldığı arazi Bakırçay (Kaikos) ile Çanakkale yolunun kesiştiği yerden başlayarak Yunt Dağı’nın belli bir kısmını da kapsayıp Dumanlı Dağı’na kadar uzanmak- taydı. Yunt Dağı nahiyesi çok zaman Güzelhisar kazasına bağlı olmakla birlikte bazen de Manisa Merkez kazasına bağlı olarak bulunuyordu.
Güzelhisar kazasının kuzeyinde Bergama, kuzeydoğusunda Palamud nahiyesi (Zeytinliova) 14, doğuda Emlak nahiyesi15 güneydoğuda Manisa merkez kazası, güneyde Menemen, güneybatıda Foçalar16 batıda ise Ege Denizi bulunmaktaydı.
Aigai, Elaia, Gryneion, Kyme, Myrina, Titnaios gibi önemli İlk Çağ kent- leri de o devirde Güzelhisar kazası sınırları içinde kalıyordu. Bunlardan ilk beş tanesi Aiol yerleşimiydi. Tisna (Titnaios) için tam açıklık yoksa da Bilge Umar, “Türkiye’deki Tarihsel Adlar” kitabında bu yerden bahsetmektedir. Tisna’yı Uzunhasanlar köyünün kalıntıları arasına koymaktadır. Bu isim bir zamanlar Güzelhisar Çayı’na da verilmiştir ve aynı zamanda bir Tanrı ismidir.
KAYNAK: GÜZELHİSAR ALİAĞA ÇEVRESİ İLE BİRLİKTE (CEVAT YILDIRIM) / ALİAĞA TARİHİ (ERSİN DOĞER )
FOTOĞRAFLAR: EROL ŞAŞMAZ |
| SARUHAN SANCAĞI GÜZELHİSARI - ALİAĞA Fotoğraf Galerisi
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | |
|
