Antik Roma’da gelişmiş olan ve uzak mesafelerden kente su getirmek amacıyla yapılmış üstün statik hesapları olan yapılardır.
Bergama’daki su yolları şu biçimdedir:
1. Selinos A ve B su hattı,
2. Madra hattı (42 km olup 1230 m yükseklikteki Madra Dağı’ndan, 900 m yükseklikteki Kale Tepesine den su getirmektedir.)
3. Geyikli hattı, (Asklepion ve çevresi)
4. Soma-Aksu hattı (55 km)
Askeri depoların (Arsenal) bulunduğu yerden bakıldığında kaleye çıkan su kemerleri ve yolu görülmektedir. Krallık döneminde, Madra’dan getirilen su, üç sıra halinde 200.000 toprak künkten oluşmakta ve her künk de 50-70 cm boyutlarındadır. Toprak altından ilerlerken, dere, çukur yerlerde kemerlerle devam etmekte ve fizikteki “U Borusu” yöntemiyle kaleye çıkmaktadır. Dağdan çok basınçlı inmemesi için yer yer dinlendirme-hız kesme havuzları da yapılmıştır.
Hellenistik Dönem basınçlı su hattından Roma Dönemi’nde gelişen hamam kültürü ile birlikte Pergamon’un su ihtiyacı karşılanamayınca yeni su hatlarına ihtiyaç duyulmuştur. Roma Dönemi’nde, Madra Dağı’ndan getirilen başka bir su hattı ile Kale Dağı’nın kuzeyinde iki su kemeri kullanılarak vadi aşılmıştır. Bu su kemerlerinden kuzeyde olanı 540 m uzunluğunda, 35 m yükseklinde ve üç katlı olarak inşa edilmiştir. Bu su kemerlerine ait kalıntıların bir bölümü bugün de görülebilmektedir.
Roma Dönemi’nin en büyük su yapılarından biri olan bu su kemerinin birinci katı iyi korunmuş bir durumda günümüze ulaşmıştır. Soma’dan 55 km mesafe katedilerek Pergamon’a getirilen bir diğer Roma Dönemi su hattı üzerinde ise 40 tane su kemeri inşa edilmiştir. Bunlardan İlyas Çayı (Karkasos) üzerinde bulunan 40 m yüksekliğinde 500 m uzunluğundaki su kemeridir. Üçü Osmanlı Dönemi’ne ait toplam dokuz su hattıyla, Pergamon, antik dünyanın en önemli su hatlarına sahiptir.
KAYNAK: Bergama Belediyesi (2017). Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzajı Alan Yönetim Planı 2017-2021, İzmir
EK AÇIKLAMA
İzmir ili Bergama ilçesinde, antik Pergamon şehrinin su gereksinimi Kestel ve Bergama derelerinden sağlanmıştır. Şehrin bulunduğu Akropol tepesinin yüksekliği nedeniyle su gereksinimi akropoldeki sarnıçlardan karşılanmıştır. Yerleşim genişleyince de sarnıçlar yeterli olmamış ve çevredeki küçük kaynaklardan yararlanılmıştır.
Su ihtiyacının güçlüğünün çözümlenebilmesi için Bergamanın 30 km. kuzeyindeki Marda Dağındaki kaynaktan künk borularla şehre su getirilmiştir. Marda Dağından akropole doğru arazinin alçalması suyolları için uygun bir iniş meydana getirmiştir. Buradaki kaynaktan alınan sular künk borular yolu ile Arlık Tepede (H.Georgios) bir havuz içerisinde toplanmıştır. Bu havuzda toplanan sular temizlendikten sonra basınç sistemi ile akropole çıkarılmıştır. Ancak suyun akropole ulaşabilmesi için iki tepe ile bu tepeler arasındaki vadileri aşması gerekiyordu. Roma döneminde şehir akropolün altında genişlediğinden su gereksinimi çok daha kolaylaşmıştır. Bunun için kemerli suyolları yapılmıştır. Bu yollardan arta kalan iki kemer kalıntısı bugün akropolün altında, tepeler arasındaki vadide görülmektedir.
Bergama da yüksek basınçlı su tesisatının hangi dönemde yapıldığı konusunda kesin bilgi ve kanıtlar bulunmamaktadır. Akropolün en üst noktasına su çıkarıldığına göre, bu sorunun nasıl çözüldüğü de kesinlik kazanamamıştır. Bununla beraber, günümüze gelebilen bazı suyolu kalıntıları MÖ. II. yüzyıla tarihlendirilmiştir. Bu suyolları üç kol halinde 50–75 cm. uzunluğunda 240 bin toprak künkten meydana gelmiştir. Yüksek basınçlı su tesisatının Romalılar döneminde de kullanıldığını gösteren bilgiler günümüze kadar ulaşabilmiştir. Romalılar Helenistik dönemde yapılan suyollarını bırakarak kemerli geniş kanalları kullanmışlardır. Günümüze suyollarının ve boruları ile ilgili kalıntılar çok az gelebilmiştir.
Suyollarında bronz boruların kullanıldığı sanılmaktadır. Bugün delikli destek taşları üzerinde bu boruların söküldüğü izlerinden anlaşılmaktadır.
Bergama Su Kemerleri / Su Yolları - BERGAMA Fotoğraf Galerisi
CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
